TEHRAN – Phe “siêu cứng rắn” trong nội bộ Iran đang gia tăng áp lực trực tiếp nhằm vào Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi, hai người đang dẫn dắt tiến trình đàm phán với Mỹ.

Tại tang lễ cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei ở Tehran đầu tháng 7, một nhóm người đồng thanh hô “cái chết cho kẻ thỏa hiệp” khi Tổng thống Pezeshkian xuất hiện; Ngoại trưởng Araghchi bị gọi là “kẻ phản bội bán rẻ đất nước” và phải rời lễ tang. Theo chuyên gia Arash Azizi, những phản ứng này cho thấy sự rạn nứt ngày càng gay gắt trong nội bộ Tehran, giữa lúc Lãnh tụ Tối cao mới Mojtaba Khamenei vẫn chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi lên kế nhiệm.

Phe “siêu cứng rắn” là nhánh cực đoan trong khối bảo thủ Iran, gồm các nghị sĩ thuộc Jebhe-ye Paydari (Mặt trận Kiên định), một bộ phận Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), giáo sĩ, quan chức tư pháp và mạng lưới chính trị xoay quanh cựu quan chức an ninh Saeed Jalili. Họ xem đàm phán không đơn thuần là ngoại giao mà là sự nhượng bộ về ý thức hệ.

Sau khi Tehran ký bản ghi nhớ với Washington giữa tháng 6, phe này chuyển hướng tấn công trực tiếp những người dẫn dắt đàm phán. Nghị sĩ Mahmoud Nabavian của Jebhe-ye Paydari liên tục cáo buộc chính phủ đi chệch định hướng của lãnh tụ tối cao, đồng thời hồi tháng 5 công khai kêu gọi loại Ngoại trưởng Araghchi khỏi nhóm đàm phán vì cho rằng tiến trình thương lượng với Mỹ là “sai lầm chiến lược”.

Trước tang lễ cố lãnh tụ Khamenei, Nabavian đăng lên mạng xã hội X: “Cảnh báo người dân Iran: Có phải một cuộc đảo chính đang diễn ra?” Vài ngày sau, ông tuyên bố sẽ “giương cao ngọn cờ báo thù cho cố lãnh đạo và kiên quyết đứng lên chống lại cuộc đảo chính”.

Một số nghị sĩ cùng phe Paydari còn cáo buộc nhóm đàm phán tìm cách chuyển trọng tâm quyền lực từ lãnh tụ tối cao và quốc hội sang Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao. Nghị sĩ Kamran Ghazanfari phát biểu hồi đầu tháng 7: “Đó là cuộc đảo chính về chính trị mà họ đã vạch ra và đang từng bước thực hiện.”

Sức ép không dừng ở tuyên bố nghị trường. Tại một buổi lễ, quan chức tôn giáo Mohammad Ali Bakhshi – người có liên hệ với giới an ninh Iran – cảnh báo Tổng thống Pezeshkian: “Ngài Tổng thống, nếu những điều kiện của Lãnh tụ không được thực hiện thì chúng tôi sẽ là người kề dao vào cổ ông. Chúng tôi sẽ biến cuộc sống của ông thành địa ngục.” Phát biểu này vấp phải nhiều chỉ trích, nhưng không có thông tin nào cho thấy Bakhshi bị xử lý.

Phe ôn hòa bắt đầu đáp trả công khai. Cựu chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc hội Heshmatollah Falahatpisheh viết trên báo Toseh Irani: “Phần nào nguyên nhân dẫn đến hai cuộc chiến lớn nhằm vào Iran chính là cách các phần tử cực đoan diễn giải tôn giáo. Giờ đây, họ lại tiếp tục bóp méo tôn giáo để đánh bại ngoại giao.” Ông kêu gọi truy cứu trách nhiệm những người từng phản đối đàm phán trong giai đoạn 2021–2022 với cam kết sẽ đạt thỏa thuận tốt hơn nhưng đã không thực hiện được lời hứa đó.

Nhà phân tích Abdolrahman Fathollahi, viết trên báo Shargh, chỉ ra rằng người dân các tỉnh ven vịnh Ba Tư mới là những người trực tiếp gánh chịu hậu quả từ các đợt không kích của Mỹ nhằm vào cảng biển, sân bay và hạ tầng miền nam Iran – với thương vong, mất điện, thiếu nước và gián đoạn giao thông. “Không thể đánh trống trận từ nơi an toàn ở thủ đô, rồi đẩy mọi cái giá lên vai những người đang sống ở tuyến đầu,” ông viết.

Phe siêu cứng rắn Iran gia tăng sức ép lên nhóm chủ hòa, làm nổi bật cuộc đấu quyền lực trong bối cảnh căng thẳng khu vực.
Các lãnh đạo cấp cao Iran tham dự sự kiện tại Tehran, thể hiện sự hiện diện của bộ máy lãnh đạo quốc gia. (Ảnh minh họa: Tin 360)

Dù liên tục tạo sức ép, phe “siêu cứng rắn” cũng đối mặt với dấu hiệu bị thu hẹp ảnh hưởng trong bộ máy. Ngày 14/7, nghị sĩ Nabavian cùng một đồng nghiệp cùng lập trường bị miễn nhiệm khỏi Ủy ban An ninh Quốc gia – động thái mà chuyên gia Azizi đánh giá là nỗ lực của Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf nhằm gạt phe cứng rắn ra bên lề.

“Chúng ta đang chứng kiến ông Ghalibaf tìm cách gạt các thành phần cứng rắn này ra bên lề. Họ đang trở thành gánh nặng đối với hệ thống và ngày càng công khai mâu thuẫn, trong bối cảnh Iran vốn đã đối mặt nhiều bất ổn,” ông Azizi nói với CNN.

Áp lực từ bên ngoài cũng leo thang song song. Rạng sáng 20/7, quân đội Mỹ ném bom nhiều mục tiêu ở các tỉnh miền bắc và miền trung Iran, mở rộng phạm vi so với các đợt trước chỉ tập trung quanh eo biển Hormuz. Tổng thống Pezeshkian tuyên bố bắt đầu “cuộc chiến tổng lực” với Mỹ và gọi đây là “hệ quả tất yếu”, nhưng người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei xác nhận các cuộc trao đổi với Mỹ thông qua trung gian vẫn tiếp diễn – cho thấy kênh ngoại giao chưa bị đóng lại dù súng đạn đã nổ.

Đào Chương (tổng hợp)