Nhiều người trẻ đang rơi vào trạng thái đầu óc mơ hồ, phản ứng chậm và liên tục quên việc vừa định làm — không phải vì bệnh lý, mà vì não phải hoạt động liên tục mà không có đủ thời gian nghỉ.

Tình trạng này có tên gọi là “quá tải não” — trạng thái đầu óc phải xử lý quá nhiều thông tin, nhiệm vụ và quyết định cùng lúc trong thời gian dài. Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, cho biết đây không phải kiệt sức thể chất — mà là kiệt sức nhận thức, xảy ra ngay cả khi cơ thể chưa vận động quá sức.

Biểu hiện cụ thể gồm đọc một đoạn văn nhiều lần vẫn không hiểu, quên việc vừa định làm, mất rất nhiều thời gian chỉ để trả lời một email hoặc đưa ra một quyết định đơn giản. Người trong trạng thái này cũng thường dễ cáu gắt, nhạy cảm với tiếng ồn, không muốn trò chuyện và tìm cách tránh xa công việc.

Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, xác nhận ở người trẻ, tình trạng này chưa phải bệnh lý thoái hóa thần kinh mà thường liên quan đến thiếu ngủ, stress kéo dài, sử dụng thiết bị điện tử quá mức và rối loạn lo âu hoặc trầm cảm. Sau đại dịch và giai đoạn làm việc liên tục với màn hình, “não quá tải” xuất hiện ngày càng phổ biến.

Nhóm có nguy cơ cao bao gồm nhân viên văn phòng trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán, công nghệ và truyền thông. Nhân viên y tế, giáo viên, người làm công việc chăm sóc và quản lý cấp trung cũng nằm trong nhóm này — vừa chịu khối lượng công việc lớn, vừa phải điều tiết cảm xúc và đáp ứng kỳ vọng từ nhiều phía.

Ngoài yếu tố cá nhân, môi trường làm việc đóng vai trò không nhỏ: áp lực chứng minh năng lực, lo mất việc, thu nhập không ổn định, xung đột nội bộ và thiếu sự ghi nhận đều có thể làm tình trạng nặng thêm. Các hướng dẫn của WHO về sức khỏe tinh thần tại nơi làm việc chỉ rõ rằng bất ổn nghề nghiệp, giao tiếp kém, bắt nạt, phân biệt đối xử và thiếu hỗ trợ xã hội đều là yếu tố nguy cơ tâm lý – xã hội.

Chuyên gia nhấn mạnh không nên xem quá tải tinh thần đơn thuần là do cá nhân “quản lý thời gian kém” hay “khả năng chịu áp lực thấp”. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân nằm ở sự mất cân bằng kéo dài giữa yêu cầu công việc với thời gian, quyền chủ động, sự hỗ trợ và khả năng phục hồi của người lao động.

Nếu kéo dài, hệ quả vượt ra ngoài phạm vi tinh thần: mất ngủ, đau đầu, căng cơ, tim đập nhanh, rối loạn tiêu hóa và cảm giác mệt mỏi ngay cả khi không làm việc. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (2024), stress mạn tính có thể dẫn đến tăng huyết áp, từ đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Khi đã rơi vào trạng thái mất tập trung hoàn toàn hoặc né tránh máy tính, các chuyên gia khuyến cáo người trẻ không nên tiếp tục ép bản thân bằng cà phê, thức khuya hay tự trách mình “yếu đuối”. Việc cần làm trước tiên là tạm rời khỏi công việc, giảm bớt email và các nguồn kích thích, đồng thời ưu tiên ngủ đủ giấc, ăn uống đầy đủ, vận động nhẹ và kết nối với người đáng tin cậy.

Sau khi ổn định, người lao động cần trao đổi thẳng thắn với quản lý về khối lượng công việc, thời hạn và khả năng điều chỉnh nhiệm vụ — thay vì quay lại guồng cũ ngay khi cảm thấy đỡ hơn. Nếu cảm giác sợ hãi, mất ngủ, khó tập trung hoặc né tránh công việc kéo dài khoảng hai tuần, người trong cuộc nên tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần hoặc cơ sở y tế để được đánh giá.

“Cân bằng công việc – cuộc sống không có nghĩa là lúc nào cũng chia đều thời gian cho hai phía, mà là sau công việc, con người vẫn còn đủ năng lượng để ngủ, chăm sóc bản thân, duy trì các mối quan hệ và sống một đời sống riêng ngoài vai trò nghề nghiệp”, tiến sĩ Cao Trần Thành Trung nói.

Trường Anh (tổng hợp)