Sau khi cá thể rùa Hoàn Kiếm tại hồ Đồng Mô chết năm 2023, thông tin nơi đây có thể còn một cá thể khác đang được quan tâm. Chuyên gia cho rằng cần thêm bằng chứng, trong đó có thể sử dụng ADN môi trường để xác định.

Rùa Hoàn Kiếm, còn gọi là Giải sin-hoi hay rùa Hồ Gươm, có tên khoa học Rafetus swinhoei, là loài rùa mai mềm cỡ lớn. Các nghiên cứu về hình thái và di truyền xác nhận những cá thể từng được ghi nhận tại Việt Nam và Trung Quốc đều thuộc loài này.

Tại Việt Nam, loài này từng được ghi nhận ở Phú Thọ, Hà Nội và Thanh Hóa. Tuy nhiên, Sách đỏ Việt Nam 2024 cho biết các khảo sát gần đây chưa phát hiện lại loài tại hầu hết những nơi từng ghi nhận. Hiện sự chú ý tập trung vào hồ Đồng Mô và hồ Xuân Khanh ở Hà Nội.

Cá thể Giải sin-hoi được vớt tại hồ Đồng Mô sau khi chết vào tháng 4-2023. (Ảnh minh họa: Tin 360)

Tại hồ Đồng Mô, cá thể rùa từng được xác nhận qua nhiều bằng chứng, gồm quan sát trực tiếp, ảnh chụp và ADN trong mẫu nước. Cá thể này đã chết vào tháng 4-2023. Sau đó xuất hiện thông tin hồ vẫn còn một con Giải sin-hoi khác, nhưng chuyên gia cho rằng cần thêm bằng chứng để xác thực.

Một phương pháp có thể được sử dụng là phân tích ADN môi trường (eDNA). Các nhà khoa học lấy mẫu nước tại những khu vực nghi ngờ rùa xuất hiện để tìm dấu vết ADN, thay vì bẫy bắt rùa để lấy mẫu sinh phẩm. Phương pháp này hạn chế tác động trực tiếp đến động vật nhưng tương đối tốn kém và không phải mẫu nước nào cũng có đủ ADN để xét nghiệm.

Mẫu bộ xương rùa được sử dụng trong nghiên cứu, so sánh đặc điểm hình thái. (Ảnh minh họa: Tin 360)

Nếu xác nhận hồ Đồng Mô còn rùa Hoàn Kiếm, đây sẽ là nguồn gene có giá trị cho nghiên cứu bảo tồn và nhân giống. Tuy nhiên, công tác bảo tồn cần được thực hiện ngay từ việc bảo vệ sinh cảnh, nơi kiếm ăn, bãi đẻ, nguồn nước và hạn chế rác thải, đặc biệt là rác thải nhựa.

Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội phối hợp Trung tâm Bảo tồn rùa châu Á theo dõi, giám sát tại hồ Đồng Mô để tìm thêm bằng chứng. ADN môi trường cũng có thể tiếp tục được sử dụng để truy tìm dấu vết của loài.

Về lâu dài, rùa tại hồ Đồng Mô và hồ Xuân Khanh được đề xuất bảo vệ tại chỗ thông qua việc thành lập khu bảo tồn loài và sinh cảnh, tiếp tục theo dõi vùng hoạt động, nơi kiếm ăn, bãi đẻ và giảm tác động trực tiếp. Nếu xác nhận còn rùa, việc xác định giới tính và tình trạng sức khỏe sẽ là cơ sở để tính đến giải pháp nhân giống.

   Tâm Thanh (tổng hợp)