Cái chết của Ali Khamenei sau đòn không kích ngày 28/02 của Mỹ-Israel đã đẩy Tehran vào cuộc khủng hoảng kế vị. Tương lai chế độ Iran sau cái chết của Khamenei hiện trở nên bất định giữa những toan tính quyền lực và áp lực sụp đổ.

Khoảng trống quyền lực và Hội đồng lãnh đạo lâm thời

Sau 37 năm nắm giữ quyền lực tuyệt đối, sự ra đi đột ngột của ông Ali Khamenei vào những giờ đầu của chiến dịch quân sự đã tạo ra một cú sốc không thể bù đắp,. Theo hiến pháp, một Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời gồm ba người đã được thành lập để điều hành đất nước, bao gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian, Chánh án Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i và giáo sĩ Alireza Arafi.

Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định cấu trúc này chỉ mang tính tạm thời trong bối cảnh cuộc không kích được phát động ngay sau khi các cuộc đàm phán hạt nhân thất bại. Giáo sĩ Alireza Arafi hiện là nhân vật đáng chú ý nhất nhờ mạng lưới trung thành sâu rộng. Dù vậy, vai trò của ông vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào sự ủng hộ từ Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), lực lượng vốn đang phải ẩn náu để tránh bị tiêu diệt.

Những nhân vật “giật dây” đằng sau hậu trường

Bên cạnh các gương mặt chính thức, giới quan sát đổ dồn sự chú ý vào các nhân vật quyền lực như Ali Larijani, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, và Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội. Cả hai đều là những cựu thành viên kỳ cựu của IRGC và từng được Khamenei hết sức tin tưởng. Có khả năng các nhân vật này sẽ sử dụng Hội đồng lâm thời như một bức bình phong để đưa ra các quyết định sinh tử nhằm duy trì sự sinh tồn của chế độ.

Đáng chú ý, một số chuyên gia nghi ngờ đã có sự thâm nhập sâu sắc của tình báo nước ngoài ngay trong hàng ngũ lãnh đạo cao cấp của Tehran. Việc ông Khamenei bị tiêu diệt chính xác ngay trong ngày đầu tiên của chiến dịch cho thấy khả năng có sự trợ giúp từ bên trong nhằm thay đổi cục diện quyền lực và loại bỏ các đối thủ chính trị.

Những ứng viên tiềm năng cho vị trí lãnh đạo tối cao

Trong kịch bản chế độ có thể ổn định để bầu ra người kế vị, Mojtaba Khamenei – con trai của cố Giáo chủ – từ lâu đã được xem là ứng viên sáng giá nhất, dù tung tích hiện tại của ông vẫn chưa được xác nhận. Một cái tên khác là Hassan Khomeini, cháu nội của người sáng lập chế độ, cũng có thể trở thành quân bài dung hòa giữa các phe phái dù ông vốn bị gạt ra khỏi trung tâm quyền lực từ lâu.

Ngoài ra, Sadeq Larijani, Chủ tịch Hội đồng Phán quyết, cũng là một ứng viên nặng ký nhờ địa vị giáo sĩ. Tuy nhiên, những bê bối tham nhũng liên quan đến cấp dưới của ông vào năm 2019 vẫn là một rào cản lớn. Cuộc đua vào vị trí Lãnh đạo Tối cao giờ đây không chỉ là vấn đề tôn giáo mà còn là sự sinh tồn của các phe phái chính trị và quân sự tại Iran trong cơn bĩ cực.

Tình thế “tiến thoái lưỡng nan” của Tehran

Chế độ Iran hiện đang đối mặt với một lựa chọn nghiệt ngã: hoặc bầu ra một nhà lãnh đạo cứng rắn để duy trì ý thức hệ nhưng phải đối mặt với nguy cơ bị tiêu diệt, hoặc chọn một người thực dụng để đàm phán với Washington. Tuy nhiên, bất kỳ sự nhân nhượng nào với phương Tây cũng có thể làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nội bộ khi phe diều hâu khó lòng chấp nhận sự thay đổi này.

Song song với cuộc chiến quyền lực thượng tầng, làn sóng nổi dậy của người dân trong nước đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết dưới sự tổ chức của Thái tử Reza Pahlavi từ hải ngoại. Các chuyên gia cảnh báo rằng sự kết hợp giữa khoảng trống quyền lực và sự phẫn nộ của quần chúng có thể dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của chế độ Cộng hòa Hồi giáo trong tương lai gần.

Theo: The Epoch Times