Chiếc bánh có lớp vỏ đen bóng, mềm dẻo tưởng như không quá bắt mắt nhưng lại là đặc sản được nhiều người tìm mua khi đến Thanh Hóa. Bánh gai Tứ Trụ nổi bật với mùi thơm của lá gai và phần nhân đậu xanh, dừa, vừng có vị ngọt bùi.

Bánh gai được xem là một thức quà quê tiêu biểu của xứ Thanh. Món bánh này có nguồn gốc từ làng Mía, nay thuộc xã Xuân Hòa. Nghề làm bánh được cho là hình thành từ thời Hậu Lê, từng có thời điểm bánh được chọn làm sản vật tiến vua. Đến nay, nhiều gia đình vẫn tiếp tục giữ nghề và đưa sản phẩm đến người tiêu dùng ở nhiều nơi.

Điểm dễ nhận biết nhất của bánh gai Tứ Trụ là lớp vỏ màu đen. Màu sắc này được tạo từ lá gai luộc chín, giã hoặc xay nhuyễn rồi trộn với bột nếp và mật mía. Nhân bánh được làm từ đậu xanh đồ chín, dừa nạo, vừng rang và đường. Khi thưởng thức, lớp vỏ dẻo mềm hòa cùng nhân bùi béo, tạo nên hương vị riêng.

Bột bánh gai sau khi đã phối trộn, đen bóng, dẻo quẹo. (Ảnh: minh họa: Tin 360)

Công phu trong từng chiếc bánh

Ông Hoàng Văn Huấn, chủ một cơ sở sản xuất bánh gai tại xã Xuân Hòa, cho biết gia đình ông đã làm nghề hơn 30 năm. Để đáp ứng nhu cầu thị trường, cơ sở hiện sử dụng máy móc trong một số công đoạn như xay bột, phối trộn nguyên liệu và hấp bánh. Mỗi ngày, khoảng 1.000 chiếc bánh được sản xuất, tạo việc làm cho 4-6 lao động địa phương.

Theo ông Huấn, nguyên liệu là yếu tố quan trọng để tạo nên hương vị bánh. Lá gai phải được chọn kỹ, xử lý trước khi xay nhuyễn. Bột nếp được phối trộn để tạo độ dẻo cho vỏ. Phần nhân đậu xanh sau khi đồ chín sẽ được giã mịn, sên cùng mật mía và dừa nạo đến khi đạt độ kết dính phù hợp.

Gói bánh là công đoạn cần nhiều kinh nghiệm. Người thợ phải chia lượng vỏ và nhân vừa đủ, sau đó gói trong lá chuối sao cho bánh vuông vức. Nếu gói quá lỏng hoặc quá chặt, hình dáng và độ dẻo của bánh sau khi hấp có thể không đạt yêu cầu. Bánh tiếp tục được hấp trong nhiều giờ để lớp vỏ chín dẻo, nhân hòa quyện và hương lá gai lan tỏa.

Sau khi gói bánh được đưa vào hấp chín (Ảnh: minh họa: Tin 360)

Cùng với việc duy trì phương thức làm bánh truyền thống, nhiều cơ sở tại Thanh Hóa đã chú trọng xây dựng thương hiệu, cải tiến bao bì và nhãn mác, đồng thời đưa sản phẩm tham gia chương trình OCOP. Bánh gai hiện được bán tại nhiều cửa hàng đặc sản, tuyến quốc lộ và khu du lịch, phục vụ cả người dân địa phương lẫn du khách.

Chị Hoàng Anh ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa, thường mua bánh gai để làm quà mỗi khi có người thân, bạn bè từ nơi khác đến thăm. Chị nhận xét bánh có vị ngọt vừa phải, lớp vỏ mềm dẻo, thơm mùi lá gai, trong khi nhân đậu xanh và dừa tạo vị bùi béo. Với giá chỉ vài chục nghìn đồng, món bánh dân dã này trở thành lựa chọn của nhiều người khi muốn mang hương vị xứ Thanh về nhà.

Thành Luân (tổng hợp)