Hàng loạt đường bay của Iran bị đình chỉ hoặc hủy sau khi Mỹ siết biện pháp trừng phạt với các đơn vị cung cấp nhiên liệu và dịch vụ cho hãng bay nước này, khiến hoạt động quốc tế ngày càng khó khăn.

Ngày 24/9, một chuyến bay của Varesh Airlines từ Tehran đến Dushanbe phải quay lại sân bay quốc tế Imam Khomeini sau khi Turkmenistan không cho phép máy bay Iran quá cảnh qua không phận. Theo Cơ quan Hàng không Dân dụng Iran, hãng sau đó phải tìm phương án bay khác để tiếp tục hành trình.

Cùng thời điểm, các chuyến bay của hãng hàng không Iran tới Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) được thông báo hủy từ nửa đêm. Những diễn biến này xảy ra sau khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố từ ngày 23/9, các công ty cung cấp nhiên liệu, dịch vụ mặt đất hoặc hỗ trợ khác cho hãng hàng không Iran có thể đối mặt với biện pháp trừng phạt thứ cấp của Washington.

Biện pháp của Mỹ không trực tiếp đóng cửa không phận các nước đối với máy bay Iran, nhưng gây sức ép lên chuỗi dịch vụ mà các hãng cần để duy trì đường bay quốc tế. Theo các chuyên gia được dẫn lại, nếu thiếu nhiên liệu, dịch vụ mặt đất và các hỗ trợ cần thiết ở nước ngoài, khả năng khai thác các chuyến bay quốc tế của hãng Iran sẽ bị hạn chế đáng kể.

Sức ép nhanh chóng lan sang các điểm đến trong khu vực. Ngày 25/9, 4 sân bay của Iraq gồm Baghdad, Najaf, Erbil và Sulaimaniyah đình chỉ các chuyến bay đến và đi từ Iran. Quyết định này khiến Iraq, một trong những thị trường quan trọng của các hãng bay Iran, gần như mất vai trò là điểm trung chuyển hàng không đối với hành khách Iran.

Máy bay của hãng Mahan Air, một trong những hãng Iran khai thác nhiều đường bay quốc tế. (Ảnh minh họa: Tin 360)

Chính phủ Iraq cho biết đang trao đổi với Mỹ để xin miễn trừ đối với một số chuyến bay phục vụ mục đích y tế, giáo dục, tôn giáo và nhu cầu của người dân. Trong khi đó, Iran tìm cách chuyển một số đường bay sang các điểm đến khác để duy trì hoạt động.

Georgia cũng đã cấm máy bay thương mại Iran hạ cánh, trong khi Mahan Air thông báo dừng các chuyến bay tới Thổ Nhĩ Kỳ theo đề nghị từ Ankara. Các động thái tương tự tại nhiều nơi đang khiến mạng lưới quốc tế vốn đã thu hẹp của hàng không Iran tiếp tục bị cắt giảm.

Iran có khoảng 27 hãng hàng không, phần lớn phục vụ thị trường nội địa. Iran Air và Mahan Air là hai hãng giữ vai trò đáng kể trên các đường bay quốc tế, với mạng lưới tập trung vào Trung Đông và một số điểm đến tại Nga, Trung Quốc. Mạng lưới châu Âu từng khá rộng của Iran Air hiện đã suy giảm mạnh do các lệnh trừng phạt kéo dài, hạn chế về đội bay và những gián đoạn liên quan đến xung đột.

Áp lực cũng xuất hiện ở chính đội bay. Taher Abdolhai, Giám đốc điều hành Iran Air, cho biết ít nhất 30 máy bay thuộc các hãng khác nhau đã bị hư hại trong các cuộc tấn công tại Iran. Trong bối cảnh nguồn cung linh kiện và dịch vụ bảo dưỡng vốn đã hạn chế, các biện pháp trừng phạt mới có thể khiến việc duy trì hoạt động của những máy bay cũ trở nên khó khăn hơn.

Hệ quả được phản ánh cả ở hành khách. Nhà kinh tế Nader Habibi cho biết giá vé máy bay tại Iran gần đây tăng đáng kể, trong khi nhu cầu đi đường bộ cũng tăng sau khi nhiều chuyến bay bị hủy. Tuyến xe khách Tehran – Istanbul được cho là đã tăng giá từ 1.500 lira Thổ Nhĩ Kỳ lên 2.000 lira, trong bối cảnh lượng người chuyển sang đi xe khách tăng lên.

Saj Ahmad, nhà nghiên cứu tại StrategicAero Research, nhận định các hãng hàng không Iran sẽ gặp thêm khó khăn trong việc duy trì và bảo dưỡng đội bay. Theo ông, các biện pháp mới của Mỹ có thể khiến khoảng một phần ba số máy bay Iran phải tạm dừng khai thác.

Dù vậy, không phải tất cả các đường bay quốc tế của Iran đều bị đình chỉ. Trung Quốc phản đối các biện pháp trừng phạt của Mỹ và cho biết không áp dụng những hạn chế này đối với các hãng hàng không Iran. Mahan Air vẫn khai thác một số chuyến đến Quảng Châu và Thượng Hải, trong khi các chuyến bay giữa Iran và Nga chưa ghi nhận thay đổi lớn.

Tehran cũng phản ứng trước sức ép ngày càng tăng. Mohsen Rezaei, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, kêu gọi các nước láng giềng không tuân theo yêu cầu của Mỹ và cảnh báo về những hệ quả đối với các sân bay hợp tác với Washington.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian chỉ trích các biện pháp của chính quyền Tổng thống Donald Trump và tuyên bố Tehran sẽ tiếp tục chống lại sức ép từ Washington. Trong khi đó, việc các điểm đến quốc tế lần lượt đóng cửa hoặc hạn chế dịch vụ đang khiến lựa chọn đi lại bằng đường hàng không của người Iran ngày càng thu hẹp.

Tâm Thanh (tổng hợp)