Hình dạng Trái Đất đang có những biến đổi nhỏ nhưng có thể đo được. Nghiên cứu mới cho thấy lớp vỏ tại các vùng cực nâng lên nhanh hơn, trong khi khu vực xích đạo tiếp tục sụt xuống.

Nhà địa chất Christopher Kotsakis từ Đại học Aristotle ở Thessaloniki, Hy Lạp, cùng các đồng nghiệp đã nghiên cứu sự thay đổi của lớp vỏ Trái Đất. Công trình được công bố đầu tháng 9 trên Journal of Geophysical Research: Solid Earth, cho thấy tốc độ nâng tại các vùng cực tăng khoảng hai lần trong chưa đầy 20 năm.

Nghiên cứu tập trung vào mối liên hệ giữa lớp vỏ đá rắn bên ngoài Trái Đất và hình dạng trọng lực, hay geoid. Đây là bề mặt thể hiện hình dạng của các đại dương nếu loại bỏ tác động của sóng, gió, dòng hải lưu và thủy triều.

Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ các trạm GNSS để theo dõi chuyển động dọc của bề mặt hành tinh. Dữ liệu được thu thập trong giai đoạn 1997-2015, qua đó cho phép các nhà nghiên cứu lập bản đồ những nơi lớp vỏ đang nâng lên hoặc chìm xuống.

Trong giai đoạn 1997-2000, các vùng cực nâng khoảng 0,5 mm mỗi năm. Đến năm 2015, tốc độ nâng đạt khoảng 1 mm mỗi năm. Ở khu vực xích đạo, lớp vỏ cũng sụt xuống nhanh hơn. Diễn biến này khiến lớp vỏ có xu hướng bớt dẹt, khi hai cực nâng lên còn xích đạo hạ xuống.

Tuy nhiên, theo IFL Science, các phép tính của Kotsakis cho thấy hình dạng trọng lực lại biến đổi theo chiều ngược lại, tức ngày càng bẹt hơn tại xích đạo. Sự khác biệt liên quan đến cách khối lượng được phân bố trên Trái Đất.

Lớp vỏ hành tinh tưởng như cứng chắc nhưng vẫn có khả năng đàn hồi trong khoảng thời gian địa chất. Khối lượng lớn như sông băng có thể tạo áp lực khiến lớp vỏ lún xuống. Khi khối lượng này biến mất, lớp vỏ sẽ dần phục hồi.

Greenland và Nam Cực đang mất băng, làm giảm khối lượng tác động lên lớp vỏ bên dưới. Phần nước tan chảy sau đó được phân bố về các vĩ độ thấp hơn, khiến khối lượng dịch chuyển khỏi vùng cực. Nhóm nghiên cứu cho rằng những thay đổi này góp phần làm hình dạng trọng lực của Trái Đất dẹt hơn.

Thành Luân (tổng hợp)