Việc lạm dụng AI trong học tập, công việc và giao tiếp khiến nhiều người trẻ dần phụ thuộc, suy giảm khả năng viết, tư duy độc lập và mất phong cách diễn đạt riêng.

AI ngày càng trở thành công cụ quen thuộc trong công việc và cuộc sống của nhiều người trẻ. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích về tốc độ và hiệu quả, không ít người thừa nhận họ đang dần phụ thuộc vào AI trong cả những công việc đơn giản như viết email, nhắn tin hay trả lời đồng nghiệp.

Phương Linh (24 tuổi) cho biết gần hai năm qua, cô sử dụng ChatGPT để hỗ trợ từ báo cáo, bài đăng mạng xã hội đến lời chúc sinh nhật. Theo Linh, việc phụ thuộc quá nhiều khiến cô ngày càng khó tự diễn đạt ý tưởng và thường không biết bắt đầu viết từ đâu nếu không có AI hỗ trợ.

Thanh Huyền (21 tuổi), nhân viên Content Marketing, cũng cho biết AI là ứng dụng đầu tiên cô mở mỗi khi làm việc. Ngoài việc hỗ trợ sáng tạo nội dung, Huyền còn thường xuyên nhờ AI gợi ý cách phản hồi email, trao đổi với đồng nghiệp và trả lời cấp trên vì lo ngại cách diễn đạt của mình chưa đủ khéo léo.

Không chỉ trong lĩnh vực truyền thông, Quỳnh Hoa (24 tuổi), nhân viên chăm sóc khách hàng tại một ngân hàng, cũng có thói quen tham khảo AI trước khi phản hồi khách hàng. Ban đầu chỉ sử dụng trong những tình huống phức tạp, nhưng sau đó cô dần lệ thuộc ngay cả với những nội dung đơn giản.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng ghi nhận AI đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách con người sử dụng ngôn ngữ. Theo nghiên cứu của Viện Phát triển Con người Max Planck (Đức), khi các mô hình ngôn ngữ xuất hiện ngày càng nhiều, con người có xu hướng vô thức sử dụng những cách diễn đạt phổ biến của AI.

Trong khi đó, nghiên cứu của Đại học Nam California (Mỹ) cho thấy sau khi ChatGPT ra mắt, sự đa dạng trong phong cách viết của nhiều người giảm đáng kể. Câu văn và cách lựa chọn từ ngữ có xu hướng trở nên giống nhau hơn khi người dùng thường xuyên tham khảo nội dung do AI tạo ra.

Giáo sư Morteza Dehghani nhận định nhiều người dần coi ngôn ngữ chuẩn hóa của AI là hình mẫu cho một bài viết chuyên nghiệp. Điều này khiến ngay cả những người không sử dụng AI thường xuyên cũng có xu hướng điều chỉnh cách viết theo phong cách máy móc.

Emily Bender, nhà ngôn ngữ học tại Đại học Washington, cho rằng quá trình tự suy nghĩ, lựa chọn từ ngữ và sắp xếp câu chữ mới là yếu tố giúp con người phát triển tư duy và khả năng biểu đạt. Nếu giao toàn bộ quá trình này cho AI, người dùng sẽ dần đánh mất tiếng nói và phong cách riêng.

Theo TS Nguyễn Gia Hy, giảng viên Đại học Swinburne (Australia), AI là công cụ hữu ích nếu được sử dụng đúng cách. Điều quan trọng là người dùng phải chủ động phản biện, kiểm chứng thông tin và chỉnh sửa nội dung theo góc nhìn của chính mình thay vì sao chép nguyên văn.

Chuyên gia khuyến nghị mỗi người nên duy trì thói quen đọc sách, viết nhật ký, giao tiếp trực tiếp và thường xuyên tự diễn đạt suy nghĩ để rèn luyện khả năng ngôn ngữ. AI có thể hỗ trợ quá trình sáng tạo, nhưng trải nghiệm, cảm xúc và tư duy độc lập mới là những yếu tố tạo nên giá trị khác biệt của con người.

Tâm Thanh (tổng hợp)