Xáo tam phân, loại cây dại vùng Nam Trung Bộ, hiện được săn lùng với giá đắt đỏ nhờ những dược tính tiềm năng trong việc hỗ trợ điều trị nan y.

Đặc điểm và giá trị kinh tế của xáo tam phân

Xáo tam phân, tên khoa học là Paramignya trimera, là loại cây dây leo thân gỗ nhỏ có hình thái đặc thù, phân bố chủ yếu tại khu vực Nam Trung Bộ như Khánh Hòa, Phú Yên và Ninh Thuận. Thân cây có thể dài trên 5m, bao phủ bởi nhiều gai nhọn và lớp vỏ màu nâu vàng đặc trưng. Điểm nhận dạng tiêu biểu là lá đơn thuôn hẹp, mặt trên xanh đậm và mép lá hơi cong xuống, trong khi phần gỗ bên trong cứng và có màu vàng nhạt.

Về mặt giá trị kinh tế, bộ phận rễ của cây đang được săn lùng ráo riết với mức giá dao động từ 7 đến 10 triệu đồng cho mỗi kilôgam. Ngay cả cành và lá cũng có giá trị thương mại đáng kể, rơi vào khoảng 400.000 đến 500.000 đồng mỗi ký. Sự khan hiếm cùng với những thông tin về công năng dược liệu đã khiến loại cây vốn tưởng chừng là cỏ dại ven đường này trở thành một mặt hàng đắt đỏ.

Khả năng sinh trưởng của loài này khá đặc biệt khi cây rất hiếm khi ra hoa nhưng lại có thể tái sinh tự nhiên thông qua các chồi rễ. Người dân thường tiến hành thu hái dược liệu vào mùa khô để đảm bảo hàm lượng hoạt chất đạt mức tối ưu. Phần rễ có màu đậm hơn thân và tỏa ra mùi thơm nhẹ đặc trưng do chứa một lượng lớn tinh dầu quý giá, tạo nên sức hút lớn đối với giới thu mua dược liệu.

Tiềm năng y học và những lưu ý khi sử dụng

Các phân tích từ Viện Dược liệu cho thấy loại cây này chứa nhiều nhóm hợp chất sinh học quan trọng như flavonoid, saponin, alkaloid, coumarin và triterpenoid. Trong điều kiện phòng thí nghiệm, các hoạt chất này, đặc biệt là ostruthin, đã thể hiện khả năng ức chế sự phát triển của nhiều dòng tế bào ung thư như gan, phổi, đại tràng và cổ tử cung. Ngoài ra, chiết xuất từ cây còn có tác dụng bảo vệ tế bào gan, giảm men gan và chống oxy hóa mạnh mẽ.

Trong y học cổ truyền, vị thuốc này được ghi nhận là có tính bình, hơi mát, vị đắng pha ngọt, tác động vào nhiều kinh mạch quan trọng trong cơ thể. Người dân từ lâu đã sử dụng cây để hỗ trợ giải độc gan, giảm đau nhức xương khớp và cải thiện tình trạng mất ngủ. Phần thân cây giàu hợp chất phenolic còn mang lại đặc tính chống viêm nổi bật, giúp giảm biểu hiện của các enzyme gây viêm trong hệ thần kinh theo các nghiên cứu thực nghiệm.

Tuy nhiên, giới chuyên gia y tế khuyến cáo rằng hầu hết các nghiên cứu hiện nay mới chỉ dừng lại ở mức tiền lâm sàng và chưa được kiểm chứng rộng rãi trên cơ thể người. Người dùng cần thận trọng, không nên tự ý sử dụng thay thế các phương pháp điều trị chính quy, đặc biệt là với phụ nữ mang thai, trẻ em dưới 10 tuổi và những người có thể trạng yếu. Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu hay tiêu chảy khi sử dụng, cần phải ngưng ngay lập tức để tránh rủi ro cho sức khỏe.

Theo: Cafef