Ngày 19/3, giới quân sự Mỹ nhận định việc thay thế chế độ Iran là thách thức lớn do hệ thống lãnh đạo dự phòng và mạng lưới an ninh có chiều sâu.

Iran và sự bế tắc trong nỗ lực thay đổi chế độ

Vào thứ Năm, ngày 19/3/2026, chiến dịch quân sự chung giữa Hoa Kỳ và Israel mang tên Epic Fury và Roaring Lion đã bước sang ngày thứ 20. Trong một đánh giá chuyên môn được giới truyền thông trích dẫn, cựu Trung tướng quân đội Mỹ Mark Schwartz nhận định rằng cả Washington lẫn Tel Aviv đều khó có thể thành công hoàn toàn trong việc thay thế chế độ tại Tehran. Ông Schwartz cho rằng cấu trúc quyền lực của Iran hiện nay có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân sự kế thừa mà các đòn tấn công quân sự khó lòng triệt hạ tận gốc.

Hệ thống tôn giáo của Iran hiện có hàng chục, thậm chí hàng trăm nhà lãnh đạo có đủ khả năng thay thế vị trí lãnh đạo tối cao nếu nhân vật đương nhiệm bị loại bỏ. Bên cạnh đó, các cơ quan tình báo, an ninh và đặc biệt là Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) sở hữu một mạng lưới chỉ huy có chiều sâu đáng kể. Khả năng thay thế các mắt xích cấp cao bị phá hủy giúp bộ máy này duy trì được sự tồn tại bất chấp các áp lực quân sự trực diện từ bên ngoài.

Trước đó, vào ngày thứ Tư 18/3/2026, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard cũng đã đưa ra những cảnh báo quan trọng về tương lai của khu vực. Bà cho rằng nếu chế độ Tehran vẫn tồn tại sau chiến dịch Epic Fury, quốc gia này sẽ sớm bắt đầu một nỗ lực kéo dài nhiều năm nhằm xây dựng lại kho vũ khí tên lửa và phi đội máy bay không người lái. Đánh giá này cho thấy tính bền bỉ của hệ thống quân sự Iran ngay cả khi đang chịu tổn thất lớn từ các đòn không kích quy mô lớn của liên quân.

Mojtaba Khamenei và sự kiểm soát của lực lượng vệ binh

Diễn biến quyền lực tại Tehran đã có sự thay đổi lớn kể từ khi Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei bị tiêu diệt vào ngày 28/2/2026, thời điểm bắt đầu chiến dịch quân sự. Sau cái chết của ông, con trai là Mojtaba Khamenei đã được chỉ định vào vị trí kế nhiệm để duy trì sự ổn định của chế độ. Tuy nhiên, các báo cáo tình báo gần đây chỉ ra rằng vị tân lãnh đạo này đang gặp nhiều vấn đề về sức khỏe và không thực sự nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với bộ máy chính trị quốc gia.

Theo các nguồn tin từ giới quan sát, Mojtaba Khamenei hiện chỉ đóng vai trò như một lãnh đạo hình thức trong khi quyền lực thực tế đã rơi vào tay các tướng lĩnh IRGC. Lực lượng này được cho là đã gây áp lực lên Hội đồng Chuyên gia để buộc họ phải lựa chọn Mojtaba, bất chấp việc ông đang trong tình trạng sức khỏe yếu hoặc thậm chí bị nghi là đang hôn mê. Việc duy trì một nhà lãnh đạo không có khả năng điều hành trực tiếp cho phép lực lượng quân sự này toàn quyền quyết định các chính sách then chốt mà không bị giới giáo sĩ cản trở.

Mahyar Tousi, một người Iran tị nạn và là người sáng lập Tousi TV, nhận định rằng đây là cơ hội để IRGC đẩy lùi hoàn toàn ảnh hưởng của giới giáo sĩ khỏi chính trường. Trước đây, các giáo sĩ nắm giữ vai trò dẫn dắt về chính trị và văn hóa, nhưng hiện nay quyền lực này đang dịch chuyển mạnh mẽ sang phía quân đội. Sự thay đổi này có thể dẫn đến việc cơ sở ủng hộ chế độ, đặc biệt là tầng lớp thanh niên, dần nhận ra sự trống rỗng trong cấu trúc lãnh đạo và có khả năng từ bỏ lòng trung thành với chính quyền.

Theo: FOXNEWS (Bản dịch)