Maryam Mirzakhani, Maryna Viazovska và Vương Hồng là ba nhà toán học nữ duy nhất từng nhận Huy chương Fields, giải thưởng cao quý nhất ngành Toán học thế giới.
- Mỹ rời phòng họp Hội đồng Bảo an khi đại sứ Pháp phát biểu
- Uống nước 60 độ mỗi ngày, cô gái 20 tuổi mắc ung thư dạ dày
- Góc nhìn văn hóa: Giữ gìn y đức để không đánh mất niềm tin của người bệnh
Trong 90 năm tồn tại của Huy chương Fields, giải thưởng được ví như “Nobel Toán học”, chỉ ba người phụ nữ được xướng tên, lần lượt vào các năm 2014, 2022 và 2026. Fields được trao tại các kỳ Đại hội Toán học Thế giới, tổ chức tại Seoul, Philadelphia và nhiều thành phố khác, dành cho những công trình giải quyết các bài toán được xem là hóc búa bậc nhất của ngành.
Huy chương Fields được trao lần đầu năm 1936, đến nay đã vinh danh hơn 60 nhà toán học trên toàn thế giới. Phải đến năm 2014, giải thưởng này mới có người phụ nữ đầu tiên chạm tay tới, một khoảng cách 78 năm phản ánh rõ tình trạng mất cân bằng giới tính trong ngành khoa học vốn được xem là khắc nghiệt bậc nhất.
Người phụ nữ đầu tiên là Maryam Mirzakhani, sinh năm 1977 tại Tehran, Iran, được vinh danh tại Đại hội Toán học Thế giới năm 2014 ở Seoul, Hàn Quốc. Trước khi trở thành nhà toán học, Mirzakhani từng mơ ước làm nhà văn và say mê đọc tiểu thuyết hư cấu, trinh thám, nhưng năng lực Toán học của bà bộc lộ sớm qua hai lần giành Huy chương Vàng Olympic Toán quốc tế các năm 1994 và 1995, trong đó năm 1995 bà đạt điểm tuyệt đối 42/42, trở thành nữ sinh Iran đầu tiên làm được điều này. Sau khi tốt nghiệp Đại học Công nghệ Sharif ở Tehran, bà sang Mỹ lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Harvard năm 2004 và trở thành giáo sư Đại học Stanford từ năm 2008, với công trình nghiên cứu tập trung vào hình học không gian modul và động lực học trên các bề mặt cong phức tạp — chính công trình này giúp bà đoạt Fields. Chỉ 3 năm sau khi nhận giải, Mirzakhani qua đời ngày 15/7/2017 vì ung thư vú, khi mới 40 tuổi.
Phải 8 năm sau, giới toán học mới có người phụ nữ thứ hai đoạt Fields, là Maryna Viazovska, nhà toán học người Ukraine, tại Đại hội Toán học Thế giới năm 2022. Bà được vinh danh nhờ giải được bài toán xếp hình cầu dày đặc nhất trong không gian 8 chiều, một bài toán từng khiến giới toán học đau đầu suốt hàng trăm năm không có lời giải. Viazovska hiện là giáo sư đứng đầu ngành Số học tại Trường Bách khoa Liên bang Lausanne (EPFL), Thụy Sĩ, và là một trong 4 nhà toán học đoạt Fields năm đó, cùng các đồng nghiệp đến từ Pháp, Anh và Hàn Quốc. Ở tuổi 37 khi nhận giải, bà cũng là một trong những chủ nhân trẻ tuổi hiếm hoi của giải thưởng này.
Đến năm 2026, Vương Hồng, nhà toán học người Trung Quốc, trở thành người phụ nữ thứ ba đoạt Huy chương Fields, tại Đại hội Toán học Thế giới ở Philadelphia, Mỹ. Bà được vinh danh nhờ công trình giải quyết giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều, bài toán hình học tồn tại từ năm 1917, và là công dân Trung Quốc đầu tiên trong lịch sử giải thưởng được xướng tên, cùng đoạt giải với người bạn học là Đặng Dục trong cùng một kỳ trao thưởng. Khác với Mirzakhani hay Viazovska, hành trình của Vương Hồng không bằng phẳng ngay từ đầu: bà từng suýt rẽ sang ngành Khoa học Trái đất và Vũ trụ, thậm chí cân nhắc chuyển sang học kiến trúc khi học cao học tại Pháp, trước khi quay lại với Toán học và trở thành giáo sư tại Viện Nghiên cứu Khoa học Cao cấp Pháp cùng Viện Toán học Courant thuộc Đại học New York.
Ba câu chuyện khác nhau nhưng cùng dẫn đến một kết quả cụ thể: chứng minh phụ nữ hoàn toàn có thể đạt đến đỉnh cao nhất của một ngành khoa học vốn từ lâu bị xem là lãnh địa của nam giới. Với chỉ 3 trường hợp trong 90 năm, con số này cũng cho thấy khoảng cách giới tính trong Toán học vẫn còn xa mới được thu hẹp, và đây là cơ sở để giới nghiên cứu tiếp tục xem xét cách tạo thêm cơ hội cho các nhà toán học nữ trong tương lai.
Phạm Mai (tổng hợp)