Con trai 2 tuổi ít nói, chủ yếu dùng hành động để thể hiện nhu cầu nhưng lại thường xuyên phát ra những chuỗi âm thanh lạ. Người mẹ sau đó phát hiện bé đã xem nhiều video nước ngoài trên YouTube do nền tảng tự động phát tiếp.
- Lũ vượt báo động 3, áp lực ứng phó dồn về hạ du
- Nước tràn tầng hầm chung cư, bảo vệ kịp cúp điện thoát hiểm
- Vinh ngập nặng sau trận mưa hơn 300 mm
Khoảng vài tuần trở lại đây, chị N.T.H. (Hà Nội) nhận thấy con trai 2 tuổi có những biểu hiện khác thường.
Ở độ tuổi nhiều trẻ đã có thể sử dụng những từ đơn giản để thể hiện nhu cầu, bé vẫn ít chủ động nói chuyện. Khi muốn uống nước, lấy đồ chơi hoặc đòi ăn, bé thường kéo tay mẹ, chỉ vào đồ vật hoặc phát ra những âm thanh ngắn thay vì dùng lời nói.
Điều khiến gia đình chú ý là thỉnh thoảng cậu bé lại nói liên tục những chuỗi âm thanh lạ. Một số âm nghe gần giống tiếng Anh, số khác có ngữ điệu khiến người lớn trong nhà liên tưởng tới tiếng Ả Rập.
Ban đầu, gia đình cho rằng trẻ đang bập bẹ và tự tạo ra những âm thanh chưa có nghĩa. Tuy nhiên, khi tình trạng xuất hiện ngày càng thường xuyên, chị H. bắt đầu lo lắng.
Người mẹ đặc biệt chú ý khi thấy con có thể “líu lo” khá lâu với ngữ điệu giống như đang trò chuyện. Trong khi đó, khi được hỏi những câu đơn giản bằng tiếng Việt, bé lại ít phản hồi bằng lời.
Tìm lại thói quen sinh hoạt của con, chị H. nhận ra điện thoại gần như xuất hiện trong mọi bữa ăn.
Từ khi bé bắt đầu ăn dặm, mỗi lần con quấy khóc hoặc không chịu ăn, gia đình thường mở YouTube cho xem. Ban đầu là những video ca nhạc, hoạt hình dành cho trẻ em bằng tiếng Việt.
“Có điện thoại thì con ngồi yên, ăn nhanh hơn nên lâu dần cả nhà thành quen. Cứ đặt con vào ghế ăn là tôi lại mở máy”, người mẹ kể. Điều chị không để ý là sau khi một video kết thúc, nền tảng tiếp tục tự động phát những nội dung khác.
Từ các bài hát tiếng Việt, màn hình có thể chuyển sang hoạt hình tiếng Anh rồi những video dành cho trẻ em bằng những ngôn ngữ mà gia đình không nhận biết. Có những hôm điện thoại vẫn phát liên tục trong lúc người lớn tranh thủ làm việc nhà.
Khi kiểm tra lại lịch sử xem video, chị H. phát hiện con đã tiếp xúc với nhiều nội dung nước ngoài. Một số đoạn có âm thanh và cách phát âm khá giống những chuỗi tiếng mà bé thường xuyên bắt chước.
Khi điện thoại trở thành “bảo mẫu” trong mỗi bữa ăn
Lo con gặp vấn đề về phát triển ngôn ngữ, gia đình quyết định đưa trẻ đi khám.
Tình huống trên cho thấy một vấn đề được các bác sĩ lưu ý khi ngày càng nhiều trẻ tiếp xúc với màn hình từ sớm.
Tại Đơn nguyên Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Hà Nội, bác sĩ Bùi Thị Dung cho biết ngoài các trường hợp ở tuổi vị thành niên, đơn vị tiếp nhận nhiều trẻ từ 2-5 tuổi đến khám vì suy giảm ngôn ngữ và những bất thường trong giao tiếp.
Một số trẻ sử dụng tiếng Việt rất hạn chế khi giao tiếp với cha mẹ nhưng lại bắt chước và phát ra những âm thanh lạ mà người lớn không hiểu.
Thay vì tiếp nhận tiếng mẹ đẻ thông qua quá trình trò chuyện, phản hồi và tương tác trực tiếp với người xung quanh, những trẻ này dành nhiều thời gian trước màn hình và bị thu hút bởi âm thanh từ các chương trình nước ngoài.
Có trẻ không biết diễn đạt nhu cầu bằng tiếng Việt, chủ yếu chỉ trỏ hoặc phát ra âm thanh “ư, a”. Khi không được đáp ứng mong muốn hoặc bị lấy điện thoại, trẻ có thể la hét, cáu gắt và bùng nổ cảm xúc.
Theo bác sĩ Bùi Thị Dung, nhịp sống bận rộn và áp lực công việc khiến thời gian cha mẹ dành để trò chuyện, vui chơi cùng con bị thu hẹp. Khi cần trẻ ngồi yên để làm việc hoặc muốn con ăn nhanh hơn, điện thoại trở thành một giải pháp tiện lợi.
Đáng lưu ý, có trường hợp trẻ được tiếp xúc với màn hình từ vài tháng đầu sau sinh. Một số phụ huynh cho rằng hình ảnh chuyển động, màu sắc hoặc các chương trình trực tuyến có thể giúp kích thích thị giác và trí não của trẻ.
Tuy nhiên, việc để thiết bị điện tử thay thế lời nói, ánh mắt và hoạt động tương tác giữa trẻ với cha mẹ có thể làm giảm những cơ hội để trẻ học ngôn ngữ thông qua môi trường sống thực tế.
Khi trẻ xem nội dung một mình, vấn đề không chỉ nằm ở việc video sử dụng tiếng Việt hay ngoại ngữ.
Màn hình phát âm thanh và hình ảnh theo một chiều, trong khi giao tiếp ngoài đời đòi hỏi trẻ quan sát nét mặt, ánh mắt, chờ lượt nói, phản hồi câu hỏi và sử dụng từ ngữ để diễn đạt nhu cầu.
Nếu thiếu sự hướng dẫn của người lớn và tương tác xã hội thực tế, trẻ có thể ngày càng bị cuốn vào thế giới trên màn hình.
Theo bác sĩ Dung, trong thời đại công nghệ, cấm đoán tuyệt đối thiết bị điện tử không phải lúc nào cũng là giải pháp. Vấn đề nằm ở cách cha mẹ kiểm soát thời gian, lựa chọn nội dung và đồng hành cùng trẻ khi sử dụng thiết bị.
Đặc biệt, phụ huynh không nên để thuật toán tự động quyết định video tiếp theo mà trẻ sẽ xem.
Khi nhận thấy trẻ chậm phát triển ngôn ngữ, ít giao tiếp bằng mắt, chủ yếu dùng hành động thay lời nói, thường xuyên lặp lại những âm thanh từ video hoặc dễ bùng nổ khi bị lấy thiết bị, cha mẹ không nên đơn thuần cho rằng trẻ “xem nhiều nên biết ngoại ngữ”.
Trẻ cần được đánh giá đầy đủ về khả năng ngôn ngữ, giao tiếp, hành vi và sự phát triển để xác định nguyên nhân.
Bên cạnh đó, cha mẹ cần chú ý những thay đổi như trẻ ngày càng khép mình, thích ở một mình với thiết bị, dễ cáu gắt, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi hoặc xuất hiện các biểu hiện liên quan đến mắt.
Với những trường hợp đã xuất hiện bất thường về tâm lý, hành vi hoặc sử dụng thiết bị điện tử quá mức, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và giao tiếp để đưa ra hướng can thiệp phù hợp.
Điểm đáng chú ý trong câu chuyện của bé trai 2 tuổi là những âm thanh giống ngoại ngữ không đồng nghĩa với việc trẻ đang học được một ngôn ngữ mới. Điều cần được xem xét trước hết là khả năng giao tiếp, phát triển ngôn ngữ và mức độ tương tác của trẻ trong đời sống thực tế.
Tâm Thanh (tổng hợp)