Kỳ thi vào lớp 10 năm 2026 chứng kiến cuộc đua khốc liệt do thiếu hụt hạ tầng công lập và áp lực từ tâm lý sĩ diện của người lớn đè nặng lên vai sĩ tử tuổi 15.,
- Nắng nóng 40 độ C tại Phú Thọ: Hai người đi làm đồng bị sốc nhiệt, một người hôn mê sâu
- Huế: Bắt giam người đàn ông tưới xăng đốt vợ cũ vì ghen
- 5 loại thực phẩm giải nhiệt an toàn giúp cơ thể khỏe mạnh mùa nắng nóng
Hạ tầng công lập quá tải và con số “tỷ lệ chọi” khốc liệt tại các đô thị lớn
Cuối tháng 5 đầu tháng 6, kỳ thi tuyển vào lớp 10 diễn ra căng thẳng dưới cái nắng gay gắt của mùa hè. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhận định rằng cuộc đua này thậm chí còn “căng thẳng hơn cả thi vào đại học”. Đây là hồi chuông thức tỉnh về một thực trạng đang gây áp lực tâm lý ghê gớm lên hàng triệu học sinh, phụ huynh và đội ngũ giáo viên.
Áp lực này bắt nguồn từ sự mất cân đối nghiêm trọng giữa tốc độ gia tăng dân số cơ học và khả năng đáp ứng của hạ tầng giáo dục công lập. Tại Hà Nội, chỉ tiêu vào lớp 10 công lập năm học 2024-2025 chỉ chiếm khoảng 60% tổng số học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở. Thực tế này buộc 40% học sinh còn lại phải rẽ sang các con đường khác như trường tư thục, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc trường nghề.
Thống kê năm 2026 cho thấy 87 trường công lập tại Hà Nội có tỷ lệ chọi tăng cao, trong khi tại TPHCM mức cạnh tranh trung bình là 1 chọi 2,5. Đặc biệt tại các trường chuyên, mức độ đào thải đạt đến ngưỡng cực đoan khi có tới hơn 7 em mới chọn được 1 em trúng tuyển. Điểm 8 hay điểm 9 không còn là sự bảo đảm an toàn, khiến học sinh phải đổ xô luyện thi ngày đêm để tìm suất học.
Rào cản từ tâm lý sĩ diện của người lớn và những tổn thương tâm hồn tuổi 15
Nỗi lo âu về thể diện của cha mẹ đang khiến gánh nặng trên vai các thí sinh trở nên quá tải. Việc đầu tư tiền bạc và công sức tìm thầy giỏi nhất khiến phụ huynh vô thức kỳ vọng một sự “hoàn vốn” qua kết quả trúng tuyển. Hình tượng “con nhà người ta” vô tình trở thành thước đo thành tích nguy hiểm, triệt tiêu động lực học tập tự thân và thay thế bằng nỗi sợ hãi thất bại.
Phân luồng học sinh sau trung học cơ sở đang vấp phải rào cản lớn mang tên “sĩ diện của người lớn”. Nhiều học sinh có kỹ năng thực hành tốt và mong muốn học nghề nhưng lại bị cha mẹ ngăn cản quyết liệt để làm đẹp mặt gia đình. Chuyên gia nhận định rằng cha mẹ đang bảo bọc quá mức và lầm tưởng đó là tình yêu thương, trong khi họ không thể thay con vấp ngã trên đường đời.
Việc bắt ép trẻ khoác lên mình “chiếc áo học thuật” quá rộng không chỉ gây lãng phí tài năng mà còn giam cầm tâm hồn học sinh. Ở tuổi 15, việc thất bại trong kỳ thi có thể khiến các em tin rằng mình kém cỏi và mọi nỗ lực là vô ích. Hệ quả là sự chán ghét việc học nảy sinh ngay cả khi chưa bước chân vào trường cấp ba, khiến các em dần rời xa các hoạt động xã hội cần thiết.
Những tia sáng thay đổi nhận thức và mong ước về một trạm dừng chân nhẹ nhàng
Giữa bức tranh áp lực ấy, ngành giáo dục vẫn ghi nhận những tia sáng ấm áp của sự thay đổi nhận thức từ các nhà trường. Một số trường học tại Quảng Ninh đã chủ động chuyển đổi phương pháp, tập trung phát huy tư duy thay vì chỉ nhồi nhét luyện thi. Các hoạt động thuyết trình và làm việc nhóm giúp học sinh tự tin hơn vào năng lực cá nhân và giảm bớt căng thẳng thi cử.
Sự xuất hiện của dự án “High School Help Kit” do chính học sinh thành lập là một tín hiệu tích cực hỗ trợ tâm lý học đường. Đây là nơi chia sẻ kinh nghiệm học tập và tháo gỡ vướng mắc cho đàn em lớp 9 từ những người đi trước cùng các chuyên gia. Những kết nối này giúp học sinh chuẩn bị tốt hơn về cả kiến thức lẫn tinh thần cho kỳ thi quan trọng.
TS. Nguyễn Phước Thắng là chuyên gia chuyển đổi số và phát triển bền vững, giảng viên Khoa Kinh doanh và Logistics, Trường Đại học Hòa Bình với tư cách là một người thầy và người cha, tôi thật sự mong mong mỏi kỳ thi lớp 10 trở lại đúng nghĩa là một trạm dừng chân nhẹ nhàng. Cuộc đua không nên giống như trò chọi cá trong chiếc lọ thủy tinh chật hẹp đầy xót xa. Học sinh cần được mỉm cười đón nhận giới hạn cá nhân để bình thản bước tiếp trên hành trình học tập suốt đời.
Theo: Báo Dân trí